På sodaen sier de at det blir «dos rojos», damen i pulperíaen spør om du har «menudo», og en venn går ikke ut fordi han er «pelado». Alt handler om penger, men ingen lærebok sier det slik.
Jeg heter José Cardoza og er spansklærer i Santa Teresa. Her er ordene costaricanere bruker om penger, og frasene du trenger for å betale uten å gå deg vill.
Sedler og mynter
Un rojo
En ₡1000-seddel, kalt opp etter den røde fargen. Tjue tusen colones er «veinte rojos».
Eksempel: Son dos rojos, por favor. — Det blir to tusen colones, takk.
Una teja
Bokstavelig «takstein»: ₡100. Fem hundre colones er «cinco tejas».
Eksempel: Me faltan dos tejas. — Jeg mangler to hundre colones.
Media teja
En halv teja: ₡50.
Eksempel: Me sobró media teja. — Jeg hadde femti colones til overs.
Un melón
Bokstavelig «en melon»: en million colones.
Eksempel: Se ganó diez melones en la lotería. — Han vant ti millioner colones i lotto.
Peso
Et annet navn på colón, fra valutaen Costa Rica hadde før 1896.
Eksempel: No tengo ni un peso. — Jeg har ikke en eneste colón.
Penger generelt
Plata
Bokstavelig «sølv»: penger generelt. Ordet du hører oftest.
Eksempel: ¿Tiene plata para el almuerzo? — Har du penger til lunsj?
Harina
Bokstavelig «mel»: penger.
Eksempel: Hoy no salgo, no tengo harina. — Jeg går ikke ut i dag, jeg har ikke penger.
Hacer una vaca
Bokstavelig «lage en ku»: å spleise.
Eksempel: Hagamos una vaca para la pizza. — La oss spleise på pizzaen.
Hacer buchaca
Å spare penger, legge til side. Du hører det oftere i San Carlos og La Fortuna enn her.
Eksempel: Estoy haciendo buchaca para el viaje. — Jeg sparer til turen.
Med og uten penger
Estar pelado
Bokstavelig «skrelt»: blakk.
Eksempel: Estoy pelado hasta el viernes. — Jeg er blakk til fredag.
Estar limpio, estar lavado
Bokstavelig «ren» eller «vasket»: uten penger.
Eksempel: Después del fin de semana quedé limpio. — Etter helgen var jeg blakk.
No valer ni un cinco
Bokstavelig «ikke verdt en femmer»: å ikke ha noe som helst.
Eksempel: Ando sin nada, no valgo ni un cinco. — Jeg har ingenting, ikke en krone.
Codo, agarrado
Bokstavelig «albue» og «grepet»: gjerrig.
Eksempel: No sea codo, pague una ronda. — Ikke vær gjerrig, spander en runde.
Botado
Raus, en som betaler for alle. Vanligere på landet enn i byen.
Eksempel: Mi tío es botado: siempre invita a todos. — Onkelen min er raus: han spanderer alltid på alle.
El que quiere celeste, que le cueste
«Den som vil ha himmelblått, må betale for det»: det som er verdt noe, koster innsats eller penger.
Eksempel: ¿Quiere hablar español? El que quiere celeste, que le cueste. — Vil du snakke spansk? Ingenting kommer gratis.
Å betale på sodaen eller pulperíaen
¿Cuánto es? ¿Cuánto le debo?
«Hvor mye koster det?» og «Hvor mye skylder jeg deg?». Det andre er veldig costaricansk, og du hører det på hver soda.
Eksempel: —¿Cuánto le debo? —Son cuatro rojos. — —Hvor mye skylder jeg? —Fire tusen colones.
¿Es en colones o en dólares?
«Er det i colones eller dollar?». I Santa Teresa tar de imot begge valutaene, så det lønner seg å spørre hvilken prisen er i.
Eksempel: ¿Ese precio es en colones o en dólares? — Er den prisen i colones eller dollar?
Menudo
Småpenger: mynter og små sedler. I Nicaragua sier de «sencillo».
Eksempel: ¿Tiene menudo? Solo tengo un billete de diez mil. — Har du småpenger? Jeg har bare en titusenseddel.
El vuelto
Vekslepengene du får tilbake.
Eksempel: Quédese con el vuelto. — Behold vekslepengene.
Dyrene på sedlene
Hver seddel i Costa Rica har et dyr: en hvithalehjort på ₡1000-seddelen, en oksehai på ₡2000, en hvitskuldret kapusinerape på ₡5000, et dovendyr på ₡10 000, en kolibri på ₡20 000 og en morfosommerfugl på ₡50 000. Og vil du vite hvilke dyr ticos bruker om folk, har jeg skrevet om det også.
For å øve
Neste gang du betaler, prøv «¿Cuánto le debo?» og hør på svaret. Sier de «tres rojos», vet du allerede hva du skal gjøre.
I timene mine øver vi på ekte situasjoner som denne, i Santa Teresa eller på nett.
20 costaricanske uttrykk du faktisk vil høre →
Rata, sapo, gato: dyreord om folk →
Var dette nyttig? Du kan hjelpe meg også: del artikkelen med noen som lærer spansk eller skal til Costa Rica, legg igjen en anmeldelse på Tripadvisor eller Google hvis vi har møttes, eller følg meg på Instagram. Muchas gracias!